Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 26 Ekim’de yaptığı duyuruyla EVDS-MCP hizmetini devreye aldı. Bu hizmet, bankanın Elektronik Veri Dağıtım Sistemi’nde (EVDS) yayımlanan ekonomik ve finansal verilere yapay zekâ araçları üzerinden, doğal dille soru sorarak erişmeyi mümkün kılıyor. Türkiye’de bir kamu kurumunun resmî veri platformunu bu şekilde yapay zekâ araçlarına açması, veri okuryazarlığı açısından dikkat çekici bir adım.
EVDS nedir, ne değişti?
TCMB, 1993’ten bu yana ekonomi ve finans piyasalarına ilişkin verileri EVDS üzerinden açık veri olarak sunuyor. Platformda döviz kurları, fiyat endeksleri, faiz oranları, para ve banka istatistikleri, ödemeler dengesi gibi pek çok zaman serisi yer alıyor. Banka, Ocak 2026’da kullanıma giren EVDS 3 platformunun veri erişim kanallarını şimdi EVDS-MCP ile yapay zekâ araçlarını da kapsayacak şekilde genişletti. Duyuruda amacın verilerin doğru, zamanlı ve kolay erişilebilir sunulması, veri okuryazarlığının geliştirilmesi ve veriye dayalı karar alma kültürünün desteklenmesi olduğu belirtiliyor.
MCP ne demek?
MCP, yani Model Context Protocol, yapay zekâ uygulamalarının dış veri kaynaklarına ve araçlara standart bir yolla bağlanmasını sağlayan bir protokol. TCMB’nin resmî kullanım kılavuzu, EVDS-MCP’nin tek başına bir sohbet ekranı ya da yapay zekâ modeli olmadığını açıkça vurguluyor. Hizmet bir “köprü”: Kullanmak için MCP destekleyen harici bir yapay zekâ uygulamasına ve tercih edilen bir modele ihtiyaç var.
Nasıl bağlanılıyor?
Kılavuza göre önce EVDS’ye kayıtlı kullanıcı olmak ve kişisel bir API anahtarı almak gerekiyor. Anahtar, EVDS’de “Benim Sayfam” bölümünden giriş yapıldıktan sonra “Profilim” sayfasındaki “API KEY KOPYALA” seçeneğiyle alınıyor. Kimlik doğrulama OAuth ile yapılıyor ve bağlantı sırasında bu anahtar giriliyor.
Kılavuzda ChatGPT, Claude, Claude Code, Gemini CLI ve LM Studio için adım adım bağlantı örnekleri bulunuyor. EVDS-MCP’yi kullananların EVDS Kullanım Şartları’nı okumuş ve kabul etmiş sayıldığı da belirtiliyor.
Arka planda dört araç çalışıyor
EVDS-MCP dört temel araç sunuyor: konu kategorilerini listeleme, veri gruplarını bulma, serileri ve seri kodlarını görüntüleme ve seçilen tarih aralığı için verileri getirme. Kullanıcı bu araçları kendisi çalıştırmıyor; hangi aracı hangi parametrelerle çağıracağına yapay zekâ modeli karar veriyor. Kılavuzdaki örnek sorular arasında “2024’ten bu yana dolar ve euro değişimini aylık bazda grafikte göster” ya da “konut fiyat endeksi ile yeni kiracı endeksini karşılaştır” gibi talepler yer alıyor.
Kılavuzdaki daha kapsamlı bir örnek ise şöyle: Piyasa katılımcılarının 12 ve 24 ay sonrasına ilişkin enflasyon beklentileri ile reel sektör ve hanehalkının beklentilerini belirli bir dönem için aylık olarak getirmek, bunları ayrı grafiklerde göstermek ve eğilimde bir değişiklik olup olmadığını sayısal olarak ortaya koymak. Bu tür bir sorgu, daha önce birkaç farklı tabloyu indirip elle birleştirmeyi gerektiren bir işi tek bir sohbet mesajına indiriyor. Öğrenciler, gazeteciler ve küçük işletmeler için bu, ciddi bir zaman tasarrufu anlamına gelebilir.
Kılavuzdaki önemli uyarı
Kılavuz, kullanıcıların gözden kaçırabileceği bir noktaya dikkat çekiyor: Bir MCP bağlantısı eklendiğinde model bu aracı otomatik olarak kullanmaya başlıyor ve bağlantı kapatılmadığı sürece, gerek gördüğünde sizden ayrıca onay almadan çağırabiliyor. Ayrıca soru net yazılmadığında modelin varsayılan bir dönem seçebileceği, bunun da beklentiyle örtüşmeyen ya da eksik veriye yol açabileceği belirtiliyor. Bu nedenle “kur verisi” yerine “USD/TRY satış kuru”, “son dönem” yerine açık bir tarih aralığı ve günlük, aylık gibi bir sıklık yazmak öneriliyor.
TCMB çıktılardan sorumluluk almıyor
Duyurunun belki de en önemli cümlesi sorumlulukla ilgili. TCMB, bu hizmetteki rolünün EVDS verilerini yapay zekâ araçlarıyla uyumlu biçimde sunmakla sınırlı olduğunu; kullanıcıların EVDS-MCP ile birlikte kullanacağı yapay zekâ araçlarından ve bu araçların ürettiği çıktılardan sorumlu olmadığını vurguluyor. Yani veri resmî kaynaktan gelse de modelin yaptığı hesaplama, çizdiği grafik ya da yazdığı yorum otomatik olarak doğru kabul edilemez.
Yapay zekâ okuryazarlığı açısından: Neyi sorgulamalıyız?
- Model hangi seriyi, hangi dönemi ve hangi birimi çekti? Yanıttaki sayıları EVDS’deki orijinal seriyle karşılaştırdık mı?
- “Resmî veriden geldi” demek, yapay zekânın yorumunun da doğru olduğu anlamına mı geliyor?
- Kişisel API anahtarımızı hangi uygulamalara veriyoruz, bağlantıyı kullanmadığımızda kapatıyor muyuz?
- Öğrenciler bu aracı ödevlerde kullanırken veriyi yorumlamayı mı öğreniyor, yoksa yorumu da makineye mi bırakıyor?
EVDS-MCP, ekonomik verilere erişimi kolaylaştıran ve özellikle öğrenciler, gazeteciler ve araştırmacılar için zaman kazandırabilecek bir adım. Ancak verinin kolay ulaşılır olması, onu doğru okumanın sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor; aksine bu sorumluluğu kullanıcıya daha açık biçimde yüklüyor.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), CNBC-e, Teknoblog
