Sosyal medyada karşınıza çıkan beyaz önlüklü “doktor” bir takviye ürünü öneriyor, yanında da birkaç haftada inanılmaz değişim gösteren “önce–sonra” fotoğrafları duruyor. Bu kişi gerçek mi? Güney Kore’den gelen yeni veriler, cevabın giderek daha sık “hayır” olduğunu gösteriyor.
Güney Kore Tüketici Kurumu (KCA), bu hafta açıkladığı sonuçlarda, Ekim 2025 ile Haziran 2026 arasındaki dokuz ay boyunca YouTube kısa video reklamlarını izlediğini ve yapay zekâyı kötüye kullanan 420 haksız reklamı tespit edip engellettiğini duyurdu.
En yaygın yöntem: Uydurma deneyimler
Kurumun verilerine göre reklamların 267’si (yüzde 63,6) “deneyim yorumu manipülasyonu” kategorisinde yer aldı. Bunların 171’inde yapay zekâyla vücut değişimi efektleri sentezlenmiş ya da abartılmış, 96’sında ise gerçekte var olmayan tüketicilerin uydurma deneyimleri kullanılmıştı.
Geri kalan 153 reklam (yüzde 36,4) ise uzman taklidi içeriyordu. Bunların 46’sında sahte doktor, eczacı ya da hemşire; 107’sinde ise profesör, ürün geliştirici veya usta gibi başka “uzmanlar” kullanılmıştı.
Reklamların dörtte üçü gıda ürünlerinde
Ürün grubuna bakıldığında gıda reklamları 312 adetle (yüzde 74,3) açık ara ilk sırada. Bunu 72 reklamla (yüzde 17,1) kozmetik, 21 reklamla (yüzde 5) sağlık hizmetleri ve 15 reklamla (yüzde 3,6) masaj aletleri, tıbbi cihazlar ve benzeri ürünler izledi.
Gıda reklamlarının yarısında (157 adet, yüzde 50,3) onaylanmamış araştırmalar ya da uydurma deneyimlerle tüketiciyi yanıltan ifadeler bulundu. 97’si yalan ya da abartılı reklam, 25’i ise ürünün hastalık önleme veya tedavi etkisi olduğunu ima eden reklamlardı. Kozmetik reklamlarında en yaygın sorun (42 adet), ürünü ilaçmış gibi gösteren ifadelerdi.
“Yetişkinler için boy uzatan hap ile 6 santim uzadım”
Tespit edilen örnekler arasında “yetişkinler için boy uzatan hapı içip 6 santim uzadım” ya da “bunu takmanız 300 mekik etkisi yaratır” gibi vaatlerle vücut değişimini abartan reklamlar, doktor taklidi yaparak leke tedavisi öneren reklamlar ve sahte bir uzmanın implant fiyatlarını tanıttığı içerikler bulunuyor.
Sorun büyüyor
KCA, Ekim 2025’te Google ile haksız reklamların hızla engellenmesi için bir iş birliği kurdu ve YouTube reklamlarını sürekli izlemeye başladı. Tespit sayısı Ekim–Aralık 2025 döneminde 24 iken, 2026’nın ilk altı ayında 396’ya çıktı. Bu artış, hem izlemenin yoğunlaşmasını hem de yapay zekâ ile sahte içerik üretmenin ne kadar kolaylaştığını yansıtıyor olabilir.
Güney Kore’de Mayıs 2026’daki yasa değişikliğiyle, yapay zekâyla üretilmiş sahte uzmanların gıda ve kozmetik gibi ürünleri önerdiği reklamlar tamamen yasaklandı. Kurum, reklam veren işletmeleri bu konuda uyarırken tüketicilerden de sosyal medya reklamlarındaki önce–sonra karşılaştırmalarının, yorumların ve uzman önerilerinin yapay zekâyla sentezlenmiş olabileceğini akılda tutmalarını istedi.
Bu reklamlar nasıl ayırt edilebilir?
Yapay zekâyla üretilmiş görüntüleri her zaman gözle ayırt etmek mümkün değil; ancak bazı işaretler şüphelenmek için yeterli olabilir. Kısa sürede olağanüstü sonuç vaadi, “doktorlar bunu saklıyor” gibi gizem dili, kim olduğu doğrulanamayan uzmanlar, yalnızca reklamın kendisinde var olan kullanıcı yorumları ve satın almaya zorlayan geri sayım sayaçları bunların başında geliyor. Özellikle yüzü ve sesi fazla pürüzsüz, dudak hareketleri sesle tam örtüşmeyen “uzman” videolarına karşı dikkatli olmak gerekiyor.
Türkiye için de tanıdık bir tablo
Benzer reklamlar Türkiye’de de sosyal medyada sıkça görülüyor: Tanınmış hekimlerin yüzü ya da sesi kullanılarak hazırlanmış takviye reklamları, sahte “müşteri” videoları, gerçek dışı kilo verme görüntüleri. Güney Kore örneği, bu tür içeriklerin tek tek rastlantı değil, ölçülebilir ve hızla büyüyen bir eğilim olduğunu gösteriyor.
Yapay zekâ okuryazarlığı açısından: Neyi sorgulamalıyız?
- Reklamdaki “uzman” gerçekten var mı? Adı, kurumu ve diploması bağımsız bir kaynaktan doğrulanabiliyor mu?
- Haftalar içinde mucizevi değişim gösteren önce–sonra görüntüleri gerçekçi mi, yoksa fazla mı kusursuz?
- Bir gıda ya da kozmetik ürünü ilaç gibi hastalık tedavi ettiğini iddia ediyorsa, bu iddianın arkasında hangi araştırma var?
- Gördüğümüz aldatıcı reklamları platforma bildiriyor muyuz, yoksa kaydırıp geçiyor muyuz?
Yapay zekâ, ikna edici yüzler ve sesler üretmeyi neredeyse bedava hâle getirdi. Bu yüzden reklamlarda “gördüğüme inanırım” dönemi kapanıyor; yerini “doğruladığıma inanırım” alışkanlığının alması gerekiyor. Özellikle sağlıkla ilgili ürünlerde son söz, reklamdaki yapay doktorun değil gerçek bir hekimin olmalı.
Kaynak: Güney Kore Tüketici Kurumu (KCA), SBS
