Google, yapay zekâ hesaplamasını uzaya taşıma hedefinde ilk somut adımı attı. Şirketin Project Suncatcher adlı projesi kapsamında 1 Ekim’de fırlatılan prototip uydu, devreye alma sürecini tamamladı ve “Merhaba Dünya” aşamasına ulaştı: Yörüngedeki bir veri merkezi sınıfı yapay zekâ çipinden Dünya’ya ilk yanıt ulaştı.
Yörüngeden gelen ilk yanıt bir haiku oldu
Google Research’ün 30 Ekim tarihli paylaşımına göre ekip, uydunun yer istasyonu üzerinden geçtiği sırada uyduda yüklü olan açık model Gemma 4’e uzayla ilgili bir haiku yazmasını söyleyen bir istem gönderdi. Yanıt, Norveç’in Svalbard bölgesi yakınındaki yer istasyonunda başarıyla alındı. Uydunun yazdığı üç dizelik şiir, aşağıdaki mavi bilyeyi, sessizce akan veriyi ve çekirdeğini besleyen yıldız ışığını anlatıyordu.
Ekip ardından uzay temalı başka şiirler ve daha da önemlisi uydunun çevresindeki yörünge koşullarına dair veri raporları istedi. Google sözcüsü, uydunun beklendiği gibi çalıştığını açıkladı.
Uydunun içinde ne var?
Uydu, SpaceX’in Falcon 9 roketiyle 100’den fazla başka uzay aracıyla birlikte fırlatıldı. İçinde Google’ın yapay zekâ için geliştirdiği dört adet TPU (Tensor İşlem Birimi) bulunuyor ve uydu yaklaşık 1 kilovat elektrik üretebiliyor. Ancak TPU’ların enerji ihtiyacı yüksek olduğu için aynı anda yalnızca biri, ve bir seferde yaklaşık 20 dakika çalıştırılabiliyor. Bu da zaten zor olan uzay ile yer arasındaki iletişimi daha da karmaşık hâle getiriyor.
Asıl sınav: Radyasyon ve ısı
Bundan sonraki testler, çiplerin uzaydaki ısı stresi ve radyasyon altında nasıl davrandığını ölçecek. Google, TPU’larını Dünya’da parçacık hızlandırıcılarında kapsamlı biçimde test etmişti. Ancak uzaydaki radyasyon, bellekte saklanan bir değerin kendiliğinden değişmesine yol açan “bit dönmesi” hatalarına neden olabiliyor ve bu hatalar her zaman fark edilmeden veriyi bozabiliyor.
Yer testleri, radyasyonun etkisinin hazır modeli çalıştırma (çıkarım) işlerinde sınırlı, model eğitiminde ise daha belirgin olacağını gösteriyordu. Ekip şimdi bu öngörüyü simülasyonda değil, gerçek yörünge koşullarında sınayacak.
Neden uzayda veri merkezi?
Yapay zekâ modellerinin enerji ihtiyacı hızla artarken şirketler yeni enerji kaynakları arıyor. Uzayda, doğru yörüngede güneş panelleri neredeyse kesintisiz güneş ışığı alabiliyor. Suncatcher’ın uzun vadeli hedefi, birbirine yakın uçan uydulardan oluşan ağlarla büyük yapay zekâ iş yüklerini yörüngede çalıştırmak.
Proje, uydular arasında yüksek hızlı bağlantılar kurarak tek bir iş yükünü birden fazla uyduya dağıtmayı planlamasıyla rakip yaklaşımlardan ayrılıyor. Bazı girişimler ise çıkarım işlerini tek tek uydularda yapmayı hedefliyor.
Sırada 2027 var
Eğer bu uydudaki TPU’lar beklentiyi karşılarsa, bir sonraki adım 2027’de bu çiplerle donatılmış iki yeni uydu fırlatmak olacak. Bu uydular daha fazla enerji üretecek ve birbirleriyle optik, yani lazer bağlantısı kurabildiklerini gösterecek.
Yine de yol uzun. Suncatcher araştırmacılarının bu ay yayımlanan hakemli bir analizine göre, uzay veri merkezlerini ekonomik kılacak fırlatma maliyetlerine ulaşmak için yeniden kullanılabilir ağır roketlerin çok sayıda uçuş yapması gerekiyor. Google, projeyi 2030’larda ekonomik hâle gelecek bir altyapı hedefi olarak görüyor. Şimdilik ise uzaydan gelen küçük bir şiir, bu iddialı fikrin teknik olarak mümkün olduğunun ilk işareti.
Kaynak: Google, TechCrunch
