Türkiye’de yayın denetiminde yapay zekâ dönemi yaklaşıyor. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’nun (RTÜK) geliştirdiği yapay zekâ destekli VİA Plus (Veri İnceleme ve Analiz Sistemi) projesinde son aşamaya gelindi. 9 Kasım 2026’da paylaşılan bilgilere göre sistemin yüzde 90’ı tamamlandı. VİA Plus, televizyon kanallarından dijital platformlara kadar ses ve görüntü içeriklerini inceleyip olası mevzuat ihlallerini tespit ederek raporlayabilecek.
RTÜK’e göre kurum 7 gün 24 saat denetim yapıyor; ancak dijital platformların ve sosyal medyanın teknolojik gelişimiyle birlikte denetim altyapısının da yenilenmesi gerekiyor. VİA Plus bu ihtiyaca yanıt olarak konumlandırılıyor.
Teknik kapasite: Rakamlarla VİA Plus
- Aynı anda 6 uydudan 800’den fazla kanalı izleyebilme ve internet tabanlı mecraları takip edebilme,
- Günde 19 bin 200 saatlik konuşmayı analiz edebilme,
- 12 dilde çeviri yaparak olası ihlalleri belirleyebilme,
- 300 milyondan fazla görüntü karesini inceleyerek sesin yanı sıra görüntüdeki ihlalleri de tespit edebilme.
Sistem yalnızca yayınları izlemekle kalmayacak; 6112 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilen ihlalleri tespit edip bir rapor hazırlayacak ve ilgili uzmanlara iletecek. Raporlar, uzmanların incelemesinin ardından son halini alacak.
Yapay zekâ neler yapacak?
4 Kasım’da dijital platform temsilcileriyle yapılan Dijital Platform Entegrasyon Bilgilendirme Toplantısı’ndaki teknik sunumda sistemin işlevleri ayrıntılı olarak anlatıldı. Buna göre VİA Plus:
- Konuşmaları zaman kodlu metne dönüştürecek,
- Farklı dillerdeki içerikleri Türkçeye çevirecek,
- Görüntü ve sahne analizi yapacak,
- Tanımlı nesneleri tespit edecek,
- Alarm kelimelerini belirleyecek.
Sistem, RTÜK’ün Bilgi Teknolojileri Dairesi Başkanlığı ile İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığının koordinasyonunda geliştiriliyor. Kurumun mevcut altyapısının temeli ise 2008’de TÜBİTAK ile iş birliğiyle geliştirilen ve yayınların kesintisiz kaydedilip uzmanlarca incelenmesinde uzun yıllardır kullanılan Sayısal Kayıt Arşiv Analiz Sistemi (SKAAS).
Dijital platformlar sisteme nasıl bağlanacak?
İsteğe bağlı yayın hizmeti sunan dijital platformlar için öngörülen model, içeriklerin topluca aktarılması değil. Toplantıda paylaşılan bilgilere göre platformlar, içerik kataloglarına ilişkin bilgileri her gün standart bir formatta RTÜK’e iletecek; ancak tüm yayın içerikleri toplu olarak indirilmeyecek. Bir yayın hakkında denetim ihtiyacı doğduğunda ya da şikâyet geldiğinde, ilgili RTÜK uzmanı katalog üzerinden yalnızca incelemek istediği içeriği seçecek. Seçilen içerik yapay zekâ destekli analizden geçirilip uzman değerlendirmesine sunulacak.
Platform temsilcilerinin telif hakları, lisans sözleşmeleri ve dijital hak yönetimi konusundaki hassasiyetlerine de değinildi. RTÜK, veri aktarımının güvenli biçimde yürütülmesine ve veri güvenliği ile gizliliğinin korunmasına öncelik verdiğini belirtiyor.
Son sözü insan söyleyecek
Toplantıda özellikle vurgulanan nokta, yapay zekânın otomatik karar verme veya yaptırım uygulama yetkisinin olmaması. VİA Plus, analizlerin sonunda yalnızca bir ön öneri raporu oluşturacak; nihai değerlendirmeyi ilgili RTÜK uzmanı yapacak. Hedef, yapay zekânın insan denetiminin yerine geçmesi değil, uzmanların inceleme süreçlerini hızlandıran bir araç olması.
Yapay zekâ okuryazarlığı açısından neden önemli?
Bu ölçekte bir sistem, kamu kurumlarında yapay zekâ kullanımının gündelik hayata en doğrudan dokunduğu örneklerden biri olacak. Konuşmayı metne çevirme, makine çevirisi ve görüntü analizi gibi teknolojiler güçlü; ancak her birinin hata payı var. Yanlış transkripsiyon, bağlamı kaçıran çeviri ya da hatalı nesne tespiti, “alarm” üreten bir ön rapora dönüşebilir. Bu nedenle uzman denetiminin yalnızca bir onay adımı değil, gerçek bir doğrulama adımı olarak işlemesi; alarm kelimesi listeleri, hata oranları ve itiraz süreçleri gibi konularda şeffaflık kritik önem taşıyor.
VİA Plus’ın devreye girmesiyle Türkiye’deki yayıncılar ve dijital platformlar için katalog entegrasyonu yeni bir uyum başlığı olacak. Kullanıcılar açısından ise yapay zekânın neyi nasıl “gördüğünü” ve son kararın kimde olduğunu bilmek, bu tür sistemlere güvenin temelini oluşturacak.
Kaynak: RTÜK açıklamaları
