Millî Eğitim Bakanlığı (MEB), ortaokul ve liselerdeki yazılı sınavların hazırlanma ve değerlendirilme biçimini değiştirecek Ortak Yazılı Sınav Sistemi’ni (OYSS) tanıttı. Bakanlığın 16 Ekim 2026’da yaptığı duyuruya göre sistem, İstanbul’daki Ataşehir Ahmet Keleşoğlu Fen Lisesi’nde Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci’nin katılımıyla düzenlenen programda kamuoyuna sunuldu. Uygulama, 2026-2027 eğitim öğretim yılının birinci dönem birinci yazılı sınavlarından itibaren başlayacak.
Yeni EBA üzerinden öğretmenlerin kullanımına açılan sistem; sınavın planlanmasından açık uçlu soruların hazırlanmasına, ortak standartlarla puanlamadan öğrenci, sınıf ve şube bazında analize kadar uzanan uçtan uca bir dijital ölçme ve değerlendirme platformu olarak tanımlanıyor. Bakanlığın açıklamasında yapay zekâ destekli soru yazımı ile açık uçlu soruları puanlama çalışmalarının da sisteme entegre edilmesinin planlandığı belirtildi.
Hangi sınıf ve derslerde uygulanacak?
MEB’in duyurusuna göre sistem toplam 16 branşı kapsıyor. Ortaokullarda 5, 6 ve 7. sınıflarda Türkçe, matematik, fen bilimleri, sosyal bilgiler, din kültürü ve ahlak bilgisi ile İngilizce derslerinde; liselerde ise 9, 10 ve 11. sınıflarda Türk dili ve edebiyatı, matematik, fizik, kimya, biyoloji, tarih, coğrafya, felsefe, din kültürü ve ahlak bilgisi ile İngilizce derslerinde uygulanacak. T24’ün Nefes gazetesine dayandırdığı habere göre LGS ve YKS’ye hazırlanan 8. ve 12. sınıflar kapsam dışında kalıyor.
Sorular nasıl belirlenecek?
Sistemin merkezinde, öğretim programlarındaki öğrenme çıktılarıyla uyumlu, farklı bilişsel ve güçlük düzeylerinde hazırlanmış beceri temelli açık uçlu sorulardan oluşan bir soru havuzu bulunuyor. Bakanlık, ilk ortak yazılılar öncesinde havuza yaklaşık 8 bin soru aktarmayı ve her sınav döneminde yaklaşık 8 bin yeni soru geliştirmeyi hedefliyor.
İşleyiş şöyle: Sene başında zümre öğretmenlerinin belirlediği konu-soru dağılım tablolarındaki senaryolara göre sınavlar oluşturulacak. Seçilen senaryodaki öğrenme çıktılarına yönelik 2 soru zümre öğretmenlerinin ortak kararıyla hazırlanacak. Diğer sorular ise bakanlığın soru havuzundan, öğretmenlerin belirlediği zorluk seviyelerine göre otomatik olarak gelecek. Soruların kolay, orta ve zor olarak güçlük düzeyleri ile puan değerlerini de öğretmenler belirleyecek. Bakanlık bu yapının, öğretmenin öğrencisini tanıyan mesleki birikimini sürecin merkezinde tutarken sınav hazırlamanın teknik kısmını kolaylaştıracağını savunuyor.
Yapay zekânın rolü: Şimdilik plan aşamasında
Konuyla ilgili bazı haberlerde, 10 soruluk bir sınavda 8 sorunun yapay zekâ tarafından hazırlanacağı ifadesi öne çıktı. Bakanlığın resmî açıklamasında ise öğretmenlerin hazırlamadığı soruların bakanlık tarafından oluşturulan soru havuzundan geleceği yazıyor; yapay zekâ destekli soru yazımı ve açık uçlu soruların puanlanmasına yönelik çalışmalar ise sisteme “bütünleştirilmesi planlanan” bileşenler olarak anılıyor. Hürriyet de haberinde yapay zekâ desteğinin planlandığını aktardı. Dolayısıyla yapay zekânın havuz sorularının üretiminde ve puanlamada ne ölçüde, hangi denetimle kullanılacağı henüz netleşmiş değil.
Yelkenci programda, “Yeni yaklaşımımızda ölçme ve değerlendirmeye eğitim süreçlerinin niteliğini artıran, öğrencimizi ve öğretmenimizi geliştiren bir süreç olarak bakıyoruz” dedi. Açık uçlu soruların önemine dikkat çeken Yelkenci, sistemin öğrencilerin “analiz eden, yorumlayan, ilişki kuran, problem çözen, düşüncesini gerekçeleriyle ortaya koyabilen” bireyler olarak yetişmesine katkı sunacağını söyledi. Hürriyet’in aktardığına göre Yelkenci, “Eğitim sistemimizdeki en önemli engellerden bir tanesi, belki de birincisi sınav odaklılık” ifadesini de kullandı.
Öğrenciye ve veliye ayrıntılı geri bildirim
Sınavın ardından öğrencilerin her sorudan aldığı puanlar e-Okul’a ayrı ayrı girilecek ve sonuçlar öğrenme çıktılarıyla ilişkilendirilecek. Böylece öğrenciler yalnızca toplam puanlarını değil, hangi öğrenme çıktılarında güçlü olduklarını ve nerede desteğe ihtiyaç duyduklarını görebilecek. Aynı derste farklı zamanlarda girilen sınavların karşılaştırılmasıyla gelişim zaman içinde izlenebilecek; veliler de çocuklarının hangi bilgi ve becerileri kazandığına dair daha ayrıntılı geri bildirim alacak. Bakanlık, farklı bölgelerdeki öğrencilerin benzer özellikte ölçme araçlarıyla değerlendirilmesinin yıl sonu başarı puanlarını daha objektif hâle getireceğini belirtiyor.
Eğitimcilerden eşitsizlik ve özerklik uyarısı
Sistem henüz uygulamaya geçmeden tartışma da başladı. T24’ün aktardığı habere göre eğitimci Özgür Bozdoğan, ölçme ve değerlendirmenin okulların koşullarına göre öğretmenler tarafından yürütülmesi gerektiğini savunarak “Bu işi yapay zekâya yaptırmak okul gerçekliğinden kopmak sonucunu doğurur” dedi. Devlet okulları arasında bile ciddi imkân farkları olduğunu hatırlatan Bozdoğan, aynı sorularla değerlendirmenin eşitsizlik yaratabileceğini ve sistemin öğretmenlik mesleğinin özerkliğine zarar vereceğini öne sürdü.
Neden önemli?
Ortak Yazılı Sınav Sistemi, milyonlarca öğrencinin karne notunu doğrudan etkileyecek yazılı sınavların ilk kez bu ölçekte merkezi bir dijital havuz ve standart analizle yürütülmesi anlamına geliyor. Bakanlığın yapay zekâyı soru yazımı ve açık uçlu cevapların puanlanmasında kullanma planı, eğitimde yapay zekâ okuryazarlığının artık yalnızca öğrencilerin araç kullanımıyla sınırlı olmadığını, ölçme-değerlendirmenin kendisini de dönüştürmeye başladığını gösteriyor. Açık uçlu cevapların yapay zekâ ile puanlanması gündeme geldiğinde; şeffaflık, itiraz mekanizması, öğretmen denetimi ve öğrenci verilerinin korunması gibi soruların yanıtlanması kritik olacak.
Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı, Hürriyet, T24
