Ege Üniversitesi, lisansüstü eğitimde üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin kuralları lisansüstü eğitim-öğretim yönetmeliğine ekledi. 18 Ekim 2026 tarihli ve 33404 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Ege Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin, tezlerini teslim ederken tezlerindeki üretken yapay zekâ kullanımının durumunu beyan etmeleri zorunlu hâle geldi. Düzenleme yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.
Yönetmelik, yapay zekâ araçlarını yasaklamıyor; bunun yerine kullanımın şeffaf ve denetlenebilir olmasını şart koşuyor. Değişiklik metnine göre öğrencilerin tezlerinde üretken yapay zekâ kullanımında Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) bu konuda yayımladığı etik rehberin kuralları geçerli olacak.
Yönetmelikte ne yazıyor?
Resmî Gazete’deki metinde aynı hüküm iki ayrı yere ekleniyor: tezli yüksek lisans programlarını düzenleyen 8’inci maddeye ve doktora programlarını düzenleyen 22’nci maddeye. Eklenen cümleler şöyle: “Öğrencilerin tezlerinde üretken yapay zeka kullanımında YÖK tarafından yayımlanan konu ile ilgili etik rehber kuralları geçerlidir. Öğrencilerin tez teslimi sırasında tezlerindeki üretken yapay zeka kullanımlarının durumuna dair beyanda bulunmaları gereklidir.”
Böylece hem yüksek lisans hem de doktora öğrencileri için iki yükümlülük doğuyor: yapay zekâyı YÖK rehberindeki ilkelere uygun kullanmak ve tez tesliminde bunu açıkça bildirmek. Beyanın hangi formatta, hangi ayrıntı düzeyinde yapılacağı yönetmelikte tanımlanmıyor; bu uygulamanın enstitüler tarafından belirlenmesi bekleniyor. Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi’nin internet sitesinde araştırma projeleri için hâlihazırda bir “Yapay Zekâ Kullanım Beyan Formu” bulunuyor; bu form, taslak metin yazdırma, veri analizi ve görsel üretimini “dikkat edilmesi gereken kullanımlar” arasında sayıyor.
YÖK’ün etik rehberi neler öngörüyor?
Yönetmeliğin atıf yaptığı “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber”, YÖK tarafından Mayıs 2024’te üniversitelere gönderilmişti. Rehber; şeffaflık, dürüstlük, özen, adalet ve saygı, gizlilik ve mahremiyetin korunması, hesap verebilirlik ve etik iklime katkı gibi temel ilkeler üzerine kurulu.
Rehberin “sık sorulan sorular” bölümünde öne çıkan bazı noktalar şunlar: Üretken yapay zekâ bir çalışmanın nihai sorumluluğunu üstlenemeyeceği için bilimsel çalışmalarda yazar olarak yer alamaz. Literatür taramasında kullanılabilir, ancak uydurma kaynakları gerçekmiş gibi sunabileceği unutulmamalıdır. Çeviri ve dil kontrolünde kullanılabilir, fakat ortaya çıkan metnin son hâlinin kontrolü ve sorumluluğu yazara aittir. Anketlerde gerçek katılımcılar yerine yapay zekâ kullanılması doğru bulunmuyor. Kişisel verilerin ise anonimleştirilmeden bu sistemlere girilmemesi gerektiği vurgulanıyor.
Rehber, etik sorunlara yol açabilecek durumların başında “içerik üretiminde üretken yapay zekâ kullanıldığını eserde bildirmemeyi” sayıyor. Ege Üniversitesi’nin yeni beyan şartı, rehberdeki bu tavsiyeyi lisansüstü tezler için bağlayıcı bir kurala dönüştürüyor. YÖK Başkanı Erol Özvar da rehberin yayımlandığı dönemde, üniversitelerin bu rehberi kullanarak kendi ihtiyaçlarına göre düzenlemeler yapabileceğini söylemişti.
Yayın şartları ve tez süreçlerinde de değişiklik
Aynı yönetmelik değişikliği, yapay zekâ beyanının yanında lisansüstü süreçlerin başka adımlarını da yeniden düzenliyor. İlkses’in aktardığına ve Resmî Gazete metnine göre tezli yüksek lisans öğrencilerinin mezun olabilmesi için tezin ilk teslimiyle birlikte, tez konusuyla ilgili ve üniversite adresli bir makale ya da hakemli bilimsel toplantıda sunulmuş bir bildiri şartı aranacak. Doktora için yayın koşulları Eğitim Bilimleri, Sosyal Bilimler, Fen Bilimleri ve Sağlık Bilimleri enstitülerine göre ayrı ayrı belirlendi; örneğin Fen Bilimleri Enstitüsü’nde SCI, SCI-E veya SSCI indekslerinin Q1 çeyreğindeki bir dergide yayımlanmış ya da kabul edilmiş araştırma makalesi tek başına koşulu karşılayabiliyor.
Tez önerisi savunmaları ve tez izleme komitesi toplantılarının yüz yüze ya da uzaktan erişimle yapılabileceği de netleşti. Yabancı dil koşullarında da güncelleme yapıldı. Yeni yayın şartları için geçiş hükümleri getirildi; belirli tarihlerden önce kayıt yaptıran öğrencilere, kayıt oldukları tarihte yürürlükte olan hükümler uygulanmaya devam edecek.
Neden önemli?
Üretken yapay zekâ araçları; literatür taramasından veri analizine, çeviriden metin düzenlemeye kadar akademik çalışmanın hemen her aşamasına girmiş durumda. Bu araçların kullanımını yasaklamak yerine beyana bağlamak, hem öğrencinin özgün katkısını görünür kılmayı hem de jüri ve danışmanların tezi değerlendirirken hangi aşamada makine desteği alındığını bilmesini sağlamayı amaçlıyor. Ege Üniversitesi’nin adımı, YÖK rehberinin tavsiye niteliğindeki ilkelerini mevzuata taşıyan somut bir örnek. Yapay zekâ okuryazarlığı açısından bakıldığında da düzenleme, araçları sorumlu kullanmanın yalnızca doğru sonucu almak değil, kullanımını dürüstçe kayda geçirmek anlamına geldiğini hatırlatıyor. Benzer beyan şartlarının önümüzdeki dönemde başka üniversitelerin lisansüstü yönetmeliklerinde de yer alıp almayacağı merak konusu.
Kaynak: Resmî Gazete, Yükseköğretim Kurulu, İlkses
