Vatandaşın yapay zekâ okuryazarlığını kendi başına ölçüp, çıkan sonuca göre eğitime yönelmesi için e-Devlet’e bağlı bir değerlendirme sistemi kurulacak. Hürriyet’in 28 Ağustos 2026 tarihli haberi bunu uygulamaya alınacak bir iş olarak yazıyor. Fiil gelecek zaman. Sistem o gün açılmış, herkesin girebildiği bir test olarak duyurulmuyor.
Hangi planın parçası
Çerçeve, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinesinde yürütülen 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı. Kurumlar, bu plandaki toplumsal farkındalık ve yetkinlik hedeflerine odaklanmış. Değerlendirme, kişinin yapay zekâ alanındaki bilgi ve farkındalık düzeyini belirlemek için e-Devlet üzerinden erişilecek. Kullanan, okuryazarlık seviyesini ölçecek. Sonuç, mevcut bilgiye ve ihtiyaca uygun eğitim programına yönlendirecek. Vaat, herkese aynı dersi açmak değil. Başlangıçtan ileri düzeye uzanan, kişiye göre bir öğrenme sırası.
Ölçüm tek başına durmuyor
Sistem, devreye alınacak Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı Programı ile birlikte çalışacak. Programa katılmak için teknik bilgi şartı yok. İçerik ücretsiz çevrimiçi derslerden ve yüz yüze atölyelerden oluşacak. Çevrimiçi kapı, başta e-Devlet ve Eğitim Bilişim Ağı. Yüz yüze kapı, halk kütüphaneleri ve toplum merkezleri. Hedef kitle tek bir yaş değil. Çocuk, genç, çalışan ve ileri yaş birlikte sayılmış. Amaç, yapay zekânın imkânını ve riskini birlikte anlatmak. Araçların günlük hayatta güvenli, sorumlu ve verimli kullanılması için temel bilgi ve farkındalık kazandırmak. Yılda bir Ulusal Yapay Zeka Haftası düzenleyerek bu farkındalığı ülke ölçeğinde pekiştirmek de planın içinde.
Kaç kişi, hangi süre
Eğitim ve atölyeler ülke geneline yayılacak. Programın ilk yılında 1,5 milyon vatandaşın katılması, iki yılın sonunda en az 5 milyon kişiye ulaşılması öngörülüyor. Çevrimiçi içerik geniş kitleye, yüz yüze atölye uygulamalı öğrenmeye ayrılmış. Bu sayılar gerçekleşmiş katılım değil. Öngörü. İki kanalın ikisi de kurulmadan 5 milyon, bir kontenjan tablosu hâline gelmez.
Uzmanlık ayrı bir hat
Herkese yönelik okuryazarlığın yanında nitelikli insan kaynağı da var. Haber, 2027 sonuna kadar 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı yetiştirilmesini ve 100 bin yapay zekâ uygulama profesyonelinin mikroyeterlik ile sektörel sertifika programlarını tamamlamasını hedef olarak yazıyor. Üç sayı üç kitle. 5 milyon, temel farkındalık. 100 bin, uygulamayı işinde kullanacak profesyonel. 10 bin, ileri düzey uzman. e-Devlet’teki ölçüm, bu üçünden ilkinin kapısı olarak tarif ediliyor. Uzmanlık programı, vatandaş testinin kendisi değil.
Şu an ne söylenebilir, ne söylenemez
Söylenebilir olan şu: değerlendirme sistemi oluşturulacak, e-Devlet’ten erişilecek, sonuç eğitime bağlanacak, eğitim ücretsiz olacak ve teknik ön koşul aranmayacak. Söylenemeyecek olan, testin bugün e-Devlet menüsünde açık olduğu, soru sayısının belli olduğu ya da bir sertifikanın ölçümün hemen ardından otomatik basıldığı. Haber bu ayrıntıları vermiyor. Okuryazarlık ölçümü vaadi ile ölçümün çalışır hâli arasındaki fark, tam da bu fiilde duruyor. “Ölçülecek” cümlesi, “ölçülüyor” cümlesinin yerine geçmiyor.
Ölçümün okuryazarlıkla ilişkisi
Okuryazarlık burada bir sertifika adı olarak değil, seviye olarak kuruluyor. Haber, kullanıcının mevcut bilgi düzeyine ve ihtiyacına göre yönlendirileceğini yazıyor. Başlangıç ile ileri düzey arasında bir merdiven var. Merdivenin basamaklarının adı, soru sayısı ve geçme eşiği açıklanmıyor. Açıklanan şey, sonucun bir eğitim programına bağlanacağı. Ücretsiz çevrimiçi içerik ile kütüphane ve toplum merkezindeki atölye, aynı programın iki kolu. Biri ekrandan, biri yüz yüze. İkisi de teknik ön koşul aramıyor. Çocuk ile ileri yaşın aynı programda anılması, içeriğin tek bir meslek grubuna yazılmadığını gösteriyor. Risk ve imkân birlikte sayıldığı için ölçümün yalnızca “aracı açabiliyor mu” sorusu olması da metnin vaadi değil. Güvenli, sorumlu ve verimli kullanım, haberin eğitim hedefinde yan yana duruyor.
1,5 milyon ve 5 milyon ile 10 bin ve 100 bin aynı paragrafta geçse de aynı kapıdan girmiyor. e-Devlet değerlendirmesi, vatandaşın kendi seviyesini görmesi için tarif ediliyor. Uzman ve uygulama profesyoneli hedefleri, nitelikli insan kaynağı başlığının altında. Bir vatandaşın test sonucu, onu 10 bin kişilik ileri düzey kontenjanına otomatik yazmıyor. Haber böyle bir geçiş cümlesi kurmuyor. İzlenirken karıştırılmaması gereken de bu. Ölçüm açıldığında bakılacak ilk şey, seviyenin hangi eğitimle eşleştiği. İkinci şey, ilk yıl 1,5 milyon öngörüsünün katılım sayısına dönüp dönmediği. Üçüncü şey, 2027 sonundaki 10 bin uzman hedefinin bu ölçümden ayrı bir program olarak durup durmadığı.
Kaynak: Hürriyet
