Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM) ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, 16 Ekim 2026’da yayımladıkları 2026/48 sayılı ortak duyuruyla “İhracatı Yasak ve Kısıtlı Teknolojiler Kataloğu”nun revize edilmesini önerdi. Taslak, yapay zekâ, biyomedikal ve güneş enerjisi (fotovoltaik) alanlarında toplam 40 teknolojiyi kapsıyor. Bunların 23’ü yapay zekâ alanında ve büyük modeller, ajanlar, hesaplama kümeleri ile bilgi işlemeye ilişkin teknolojilerden oluşuyor.
Bakanlığın duyurusuna göre biyomedikal alanında hücre ve gen tedavisi, küçük nükleik asit ilaçları ve patojen mikroorganizmalarla ilgili 5; fotovoltaik alanında ise polisilikon, silikon levha ve hücre üretimine ilişkin 12 teknoloji listeye eklenmek isteniyor. Taslak, kamuoyu görüşüne açıldı ve aynı anda ilgili teknolojiler için ihracat öncesi kayıt zorunluluğu başlatıldı.
Açık kaynak ve yayımlanmış araştırmalar kapsam dışı
Duyuruda dikkat çeken en önemli ayrıntı, açık kaynak olarak paylaşılmış ya da akademik makalelerle yayımlanarak kamu malı hâline gelmiş teknolojilerin yönetim kapsamına alınmayacak olması. Yani açık ağırlıklı olarak yayımlanmış modeller ve kamuya açık araştırmalar taslağın dışında kalıyor.
AI Tamer’in derlediğine göre bakanlık sözcüsü aynı gün yaptığı açıklamada revizyonun Dış Ticaret Kanunu çerçevesinde rutin bir yönetim adımı olduğunu ve “herhangi bir ülkeyi, bölgeyi veya kuruluşu hedef almadığını” vurguladı. Sözcüye göre 40 teknolojiden 14’ü ihracatı yasak, 26’sı ise kısıtlı kategoride yer alacak. CTOL Digital Solutions’ın taslak ekindeki maddelere dayanan sayımına göre yapay zekâ alanındaki 23 teknolojinin 6’sı yasak, 17’si lisansa bağlı kısıtlı listeye giriyor. Yasak örnekleri arasında yapay zekâ destekli kötü amaçlı kod üretimi ve mutasyonu teknolojisi de bulunuyor.
Hangi eşikler öngörülüyor?
Taslağın ekinde, kısıtlı büyük model çekirdek teknolojisi için ağırlık parametreleri, kritik kontrol noktaları (checkpoint), temel kaynak kodu, mimari tasarım ile eğitim optimizasyonu ve çıkarım hızlandırma gibi bileşenler sayılıyor. Bir modelin kapsama girmesi için listelenen özelliklerden birini taşıması yeterli. CTOL’un aktardığına göre bu özellikler 10 üzeri 26 kayan nokta işlemi veya üzerindeki eğitim hesaplaması, 2 trilyon ve üzeri parametre ile ihracat anında kamuya açık değerlendirmelerde dünya genelinde ilk 10’da yer almak.
Donanım tarafında kontroller bitmiş çipleri değil, tasarım teknolojisini hedefliyor. Yapay zekâ işlemci tasarımı için 14 nanometre ve altı üretim süreci gibi altı koşuldan biri yeterli sayılıyor. Taslak, 10 binden fazla yapay zekâ hızlandırıcı kartı içeren yapıları “büyük küme” olarak tanımlıyor; küme bilgi birikimi için saniyede 800 gigabaytlık ara bağlantı eşiği öngörülüyor. Ayrıca Çin’in “çekirdek verileri” ile eğitildikten sonra hizmet olarak sunulan modeller yasak listede, “önemli veriler” ile eğitilenler ise kısıtlı listede yer alıyor; eğitim verisinin yüzde 0,1 veya daha azını oluşturan ve modelin yeteneğini anlamlı ölçüde artırmayan kullanım için istisna tanınıyor.
API, uygulama ve SaaS kullanımı serbest kalıyor
Bakanlık sözcüsünün açıklamasına göre yapay zekâ teknolojilerinin büyük çoğunluğu serbestçe ihraç edilmeye devam edecek. Kısıtlı bir büyük modelin API, uygulama ya da web arayüzü, hizmet olarak yazılım (SaaS) veya cihaz üzerinde hafif kurulum yoluyla kullanılması, büyük model teknolojisi ihracatı sayılmayacak. Buna karşın kısıtlı kategorideki bir yapay zekâ teknolojisinin yurt dışında yerel olarak kurulması yönetim kapsamına giriyor.
Yapay zekâ teknolojilerinin açık kaynak yapılması, Çinli şirketlerin yurt dışında kendi kurup işlettiği hesaplama merkezleri, yurt dışında çip üretimi (tape-out), yurt dışı kaynaklarla ortak araştırma ve uluslararası standart çalışmaları için ise otomatik lisans uygulanacak. Sözcü bu süreci “bildirildiği anda çıkış” olarak tarif etti.
Kayıt zorunluluğu hemen başladı
MOFCOM duyurusuna göre duyurunun yayımlandığı tarihten katalog resmen revize edilip yürürlüğe girene kadar, ekteki teknolojileri ihraç edecek şirketlerin bakanlığın teknoloji ticareti yönetim sistemine önceden kayıt yaptırması gerekiyor. Başlamış ama tamamlanmamış ihracatlar da bu kapsamda. Kayıt gerektiren durumlar şöyle sıralanıyor: teknolojinin mülkiyetinin yurt dışına devredilmesi, yurt içindeki teknolojinin yurt dışında kullanımı için lisans verilmesi, teknolojinin sahibinin ya da fiili kontrol edeninin yabancı bir kuruluşa dönüşmesi ve bakanlığın bildirimle belirleyeceği diğer durumlar. Kayıtta ihracatçı ve alıcı bilgileri, ihracat yapılacak ülke, teknolojinin kullanım amacı ve tahmini ihracat tutarı gibi bilgiler isteniyor.
Kamuoyu görüşleri 16 Ekim–15 Kasım 2026 tarihleri arasında e-posta, faks veya posta yoluyla bakanlığın Güvenlik ve Kontrol Bürosu’na iletilebilecek.
Neden önemli?
Taslak, Çin’in yapay zekâ alanındaki stratejik varlıklarını, yani model ağırlıklarını, eğitim yöntemlerini ve çip tasarım bilgisini ilk kez bu ölçüde sistematik bir ihracat rejimine bağlamaya hazırlandığını gösteriyor. Açık kaynak ile API ve SaaS erişiminin kapsam dışında tutulması, Çinli yapay zekâ şirketlerinin yurt dışındaki kullanıcılara hizmet vermeye devam edebileceği anlamına geliyor. Buna karşın model dosyalarının ve tasarım bilgisinin yurt dışına aktarılması daha sıkı denetime girecek. Duyuru, sözcünün açıklaması ve taslak ekinde belirli bir şirket adı geçmiyor.
Çinli modelleri API üzerinden kullanan geliştiriciler için kısa vadede doğrudan bir değişiklik öngörülmüyor. Ancak 2 trilyon parametre ve 10 üzeri 26 işlem gibi eşiklerin ve API istisnasının nihai metinde nasıl yer alacağı, görüş süresi sonunda netleşecek.
Kaynak: Çin Ticaret Bakanlığı, CTOL Digital Solutions, AI Tamer
